Internet: Εχθρός ή φίλος της μουσικής?

Κάπου στο 1993, όταν το World Wide Web είχε αρχίσει να εξαπλώνεται, την ίδια εποχή δημιουργείτο το MP3, το οποίο συνέδραμε στο να αποτινάξει η αποθηκευμένη μουσική από πάνω της τα μαγνητικά ρινίσματα του βινυλίου ή τα «εγκαύματα» από laser του CD και να μετατραπεί σε άυλα στοιχεία στη μονάδα αποθήκευσης ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή. 

Σχεδόν ταυτόχρονα τα αρχεία mp3 άρχισαν να διαδίδονται στο internet, για να φτάσουμε στον Ιούλιο του 2001, όταν το Napster, η τότε πιο δημοφιλής υπηρεσία ανταλλαγής αρχείων μεταξύ χρηστών, αναγκάστηκε να αναστείλει τη λειτουργία έπειτα από δικαστική απόφαση, κατόπιν αγωγής που είχε ασκήσει η Ένωση Δισκογραφικών Εταιριών της Αμερικής το 1999.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο σηματοδοτείται η αντιπαράθεση που μαίνεται μέχρι τις μέρες μας: το internet μπορεί να βοηθήσει τη μουσική να εξελιχθεί ή αποτελεί τροχοπέδη για την καλλιτεχνική δημιουργία;

Αναμφίβολα, η υπόθεση «Napster» είχε ως γενεσιουργό αιτία την απώλεια εσόδων και όχι την προάσπιση της πνευματικής ιδιοκτησίας. Το λάβαρο της επανάστασης είχαν σπεύσει να ορθώσουν πρώτες οι δισκογραφικές εταιρίες, συνεπικουρούμενες από κάποιους κοντόφθαλμους και φιλοχρήματους καλλιτέχνες, προφασιζόμενες ως συνήθως το αναφαίρετο δικαίωμα των μουσικών, των στιχουργών και των παραγωγών να απολαμβάνουν τους καρπούς της πνευματικής τους ιδιοκτησίας. Παρά ταύτα, η απώλεια εσόδων ήταν αυτό που τους ενοχλούσε πραγματικά.

Όμως, σταδιακά οι CEO των μεγάλων δισκογραφικών εταιριών συνειδητοποίησαν πόσο ισχυρό εργαλείο στην προσπάθεια για μεγιστοποίηση των κερδών τους θα μπορούσε να αποδειχθεί το internet, το μέσο που πριν μερικά χρονιά είχαν αποκηρύξει. Έτσι, δημιούργησαν τα online καταστήματα μουσικής και άρχισαν να αναθεματίζουν τους κατάπτυστους «πειρατές», τους χρήστες που συνέχιζαν να κατεβάζουν δωρεάν τα mp3, ενώ παράλληλα φρόντισαν να αναρτήσουν τα μουσικά videos των καλλιτεχνών που αντιπροσωπεύουν σε δημοφιλείς ιστοσελίδες video streaming όπως το Youtube.

Δυστυχώς, τα μεγαλεπήβολα σχέδια των δισκογραφικών επλήγησαν, γεγονός που αποδεικνύεται από πρόσφατη στατιστική έρευνα της εταιρίας Nielsen. Σύμφωνα με αυτή, μόλις το 20% των χρηστών internet σε όλο τον πλανήτη είναι διατεθειμένοι να αγοράσουν τραγούδια online, τη στιγμή που οι πωλήσεις CD κατρακυλούν παγκοσμίως. Παραδόξως, ο πιο δημοφιλής τρόπος πρόσβασης της μουσικής στο internet δεν είναι το παράνομο «κατέβασμα», αλλά οι ιστοσελίδες streaming μουσικών videos. Ένα από τα πιο δυνατά online όπλα της δισκογραφίας μοιάζει να στρέφεται εναντίον της, κάνοντας το κλοιό γύρω της ασφυκτικό, οδηγώντας τη σε τέλμα, σε μια εποχή που τα έσοδά της συνεχώς συρρικνώνονται.

Μάλιστα, οι 4 εναπομείναντες αμερικανικοί δισκογραφικοί όμιλοι έπειτα από σωρεία συγχωνεύσεων και εξαγορών (EMI, Sony, Universal, Warner) έχουν φτάσει στο σημείο να αγωνιούν για το κλείσιμο μιας επικερδούς συμφωνίας με μία άλλη διαδικτυακή απειλή, τη δημοφιλή ιστοσελίδα music streaming ονόματι Spotify.

Αναλογιζόμενος κάποιος όσα παρατέθηκαν, μπορεί να αναρωτηθεί: Επειδή το internet αντιστρέφεται τις πρακτικές της δισκογραφίας, πρέπει αυτομάτως να χρισθεί και εχθρός της μουσικής; Η μουσική δύναται να επιβιώσει μόνο μέσω της δισκογραφίας;

Πρόσφατα παραδείγματα αποδεικνύουν περίτρανα ότι το internet μπορεί να αποτελέσει την ιστορική ευκαιρία των καλλιτεχνών να απαλλαχθούν από το ζυγό των δισκογραφικών εταιριών, οι οποίες μπορεί να παρέχουν τη διανομή, το marketing και τις δημόσιες σχέσεις, αλλά παίρνουν πάντα «τη μερίδα του λέοντος» από τις πωλήσεις των albums. Ορισμένοι τόλμησαν να εκμεταλλευτούν τη δυναμική του internet και στην πορεία δικαιώθηκαν, καθώς τους προσέφερε πολλά περισσότερα και από το πιο δαπανηρό επιθετικό marketing μιας εταιρίας:

- O Trent Reznor των Nine Inch Nails ήρθε σε σύγκρουση και τελικά αποχώρησε από την Interscope Records (υπάγεται στο Universal Music Group) όταν πληροφορήθηκε από θαυμαστές του στην Αυστραλία ότι η εταιρία υπερτιμολογούσε το cd «Year Zero», προφασιζόμενη ότι ο σκληρός πυρήνας των οπαδών των NIN θα αγόραζε το cd όποια και ήταν η τιμή του (για το Reznor προτεραιότητα ήταν να σεβαστεί τους θαυμαστές του από το να συμβάλει στην κερδοφορία της εταιρίας του με αθέμιτα μέσα). Έκτοτε οι NIN διανέμουν τη μουσική τους δωρεάν μέσω της ιστοσελίδας τους. Το 1ο album που κυκλοφόρησαν δωρεάν ήταν το «Ghosts I-IV». Για τους φανατικούς θαυμαστές υπήρχε και η ειδική έκδοσή του, η πώληση του οποίου απέφερε στους NIN 1,6 εκατομμύρια δολάρια μέσα στη 1 εβδομάδα.

- Αίσθηση είχε προκαλέσει και η απόφαση των Radiohead να κυκλοφορήσουν το album τους «In Rainbows» μέσω internet, με ενδεικτική χρέωση 1 λίρα Αγγλίας. Τελικά τα έσοδά τους ανήλθαν σε 2,4 εκατομμύρια δολάρια.

- Οι Smashing Pumpkins, γνωρίζοντας ότι δε μπορούν να επαναλάβουν την καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία του παρελθόντος, αποφάσισαν να κυκλοφορήσουν 44 νέα τραγούδια μέσω της ιστοσελίδας τους. Η ανταπόκριση των θαυμαστών τους σε αυτή τους την κίνηση ήταν τόσο θετική, που η πλειονότητα των συναυλιών του συγκροτήματος σε Αμερική, Ασία και Ωκεανία ήταν sold out.

- O Kanye West αποφάσισε να διανείμει δωρεάν μέσω internet κάποια από τα κομμάτια του album του «My Beautiful Dark Twisted Fantasy» πριν από την επίσημη κυκλοφορία του. Το γεγονός αυτό δεν αποτέλεσε ανασταλτικό παράγοντα στο να πουληθούν 496.000 αντίτυπα του album σε μία εβδομάδα στις ΗΠΑ.

Ίσως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, με όχημα το internet, οι καλλιτέχνες να επιδιώξουν την απόλυτη καλλιτεχνική ελευθερία και να γίνουν αυτόβουλοι, παύοντας να είναι έρμαιο στα χέρια των managers και των δισκογραφικών ομίλων. Ο μουσικός δεν πρέπει να επιδιώκει τα «αμύθητα» πλούτη που θα του εξασφαλίσει ένα παχυλό συμβόλαιο με μία εταιρία, αλλά πρωταρχικά την καλλιτεχνική ακεραιότητα του δημιουργήματος και δευτερευόντως την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εξάπλωση της δημοφιλίας αυτού. Στην ψηφιακό 21οαιώνα, πιο πιθανό είναι η δημοφιλία να επέλθει από το δωρεάν download, γεμίζοντας παράλληλα τους συναυλιακούς χώρους. Ας είναι ο καλλιτέχνης αυτός που θα απολαμβάνει τους καρπούς των κόπων του, και όχι οι μεσάζοντες. Όσο για τις δισκογραφικές εταιρίες, πιθανότατα η δεινή θέση στην οποία έχουν περιέλθει να τις βοηθήσει να επαναπροσδιορίσουν το ρόλο τους, επιλέγοντας είτε τον αφανισμό τους και την είσοδό τους στο χρονοντούλαπο της ιστορίας είτε τον περιορισμό στον αρχικό τους προορισμό ως απλοί μεσάζοντες και διανομείς.

Χρήστος Γκούβελος (όπως δημοσιεύθηκε στο newsplus.gr)  [29-01-2011]