Το πρώτο μεγάλο cancel

Τα ιερά τέρατα δεν απομυθοποιούνται, μόνο ξεπερνιούνται. Αν κατορθώσει κάποιος να τα ξεπεράσει. Όποιος προσπαθήσει με ανίερα μέσα να τα υποδαυλίσει και να τα σπιλώσει, θα σηκώσει τόση σκόνη που θα τον πνίξει. Γιατί τα ιερά τέρατα είναι ιδιαίτερα πλάσματα που έχουν κερδίσει την αθανασία και βρίσκονται σε ένα αλλο σύμπαν. Δεν είναι άγια, δεν είναι στο απυρόβλητο. Όσο ζούσαν, κάποια από αυτά υπέστησαν πολλά αλλά πλέον τίποτα δε μπορεί να τα πλήξει.

Βλέποντας τον αντίκτυπο του άρθρου που γράφτηκε για τη "Μεγάλη Χίμαιρα" του Καραγάτση, μοιραία θυμήθηκα ό,τι υπέστη ο Καζαντζάκης από τους σύγχρονους του. Ήταν ένα μαζικό cancel στο οποίο συμμετείχε το ίδιο το ελληνικό κράτος, η Ακαδημία, η Εκκλησία και πολλοί άσημοι συνάδελφοί του.

Ο Κώστας Αρκουδέας είχε γράψει το 2015 το "Χαμένο Νόμπελ", το οποίο είναι ένα εκτενές ιστορικό της οργανωμένης προσπάθειας όλων των παραπάνω να δυσφημίσουν τον Καζαντζάκη, προκειμένου να μην κατακτήσει το βραβείο Νόμπελ.

Ο Καζαντζάκης προτάθηκε 9 χρονιές (1947, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956 και 1957) για το Βραβείο Νόμπελ, με συνολικά 14 διαφορετικές προτάσεις. Ο συγγραφέας ανασύρει τεκμήρια που υποδηλώνουν τον εσωτερικό πόλεμο που δεχόταν, ο οποίος έφτανε μέχρι και την Σουηδική Ακαδημία. Ακόμα κι όταν προτεινόταν από εγχώριους παράγοντες ή ξένους φορείς, κατέληγε να είναι υποψήφιος κάποιος άλλος Έλληνας λογοτέχνης, όπως το 1947 που η Ακαδημία πρότεινε τον παγκοσμίως άγνωστο και εντελώς λησμονημένο Γεώργιο Βουγιουκλάκη. Ή όπως το 1954, όπου ο λογοτέχνης και θεατρικός συγγραφέας Σπύρος Μελάς έσπευσε στη Σουηδία ως απεσταλμένος της Ακαδημίας να υποδαυλίσει την υποψηφιότητα του Καζαντζάκη, ενώ ενεπλάκη μέχρι και η βασίλισσα Φρειδερίκη.

Όπως ενημέρωνε τον Καζαντζάκη ο ελληνιστής και φίλος του Μπέργε Κνες τον Ιανουάριο του ΄54, η τελευταία έκανε ό,τι μπορούσε για να μη δοθεί το Νόμπελ σε «ριζοσπαστικούς» Έλληνες, με το επιχείρημα ότι κάτι τέτοιο θα έβλαπτε «την ειρηνική πολιτική των Αγγλοσαξόνων».

Όπως επισημαίνει στο βιβλίο του ο Αρκουδέας, οι μόνοι που στάθηκαν στο πλευρό του από τον πολιτικό κόσμο ήταν ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και ο Αλέξανδρος Σβώλος. Όσο για τον πνευματικό χώρο, εκείνοι που τον υποστήριξαν ήταν ο Τερζάκης, ο Βρεττάκος, ο Πέτρος Χάρης, ο Παπανούτσος, ο Καραντώνης, ο Πλωρίτης.

Στη Νορβηγία, όπου, σε αντίθεση με τη χώρα μας, τα βιβλία του εκδίδονταν ανεμπόδιστα, βλέποντας τη στάση της ελληνικής πολιτείας, η νορβηγική κυβέρνηση προσφέρθηκε να του δώσει υπηκοότητα και διαβατήριο, ώστε να μετακινείται με την άνεσή του, ενώ η νορβηγική εταιρεία λογοτεχνών τον πρότεινε για Νόμπελ ομόθυμα. Ο ίδιος, εντούτοις, αρνήθηκε την προσφορά. Η είδηση για την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1957 στον Αλμπέρ Καμύ βρήκε τον Καζαντζάκη νοσηλευόμενο στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Φράιμπουργκ της Γερμανίας. Παρ’ όλη την κατάστασή του, έστειλε συγχαρητήριο τηλεγράφημα στον Γάλλο συγγραφέα.

Ο Καμύ απάντησε αργότερα στη χήρα πλέον Ελένη Ν. Καζαντζάκη: «Έτρεφα πάντα μεγάλο θαυμασμό και, αν το επιτρέπετε, ένα είδος στοργής για το έργο του συζύγου σας. Και ακόμα δεν ξεχνώ ποτέ πως τη μέρα που λυπόμουν να δεχθώ μια διάκριση, που ο Καζαντζάκης άξιζε εκατό φορές περισσότερο, πήρα από εκείνον το πιο γενναιόδωρο από όλα τηλεγράφημα. Λίγο αργότερα κατάλαβα με τρόμο πως το μήνυμα αυτό ήταν γραμμένο λίγες μέρες πριν πεθάνει. Μαζί του χάθηκε ένας από τους τελευταίους μεγάλους καλλιτέχνες…».

Τι έχασε ο Καζαντζάκης; Ένα Νόμπελ.

Τι κέρδισε; Την αποθέωση.

Τι κέρδισαν οι διώκτες του; Ό,τι παίρνουν όσοι προσπαθούν να κάνουν cancel στα ιερά τέρατα... Την απαξίωση...