Για τον Άγιο Νεκτάριο

Είδα με αρκετή καθυστέρηση (κατ’ επιλογήν) την ταινία «Ο Άνθρωπος του Θεού», η οποία μετέφερε στη μεγάλη οθόνη τον βίο του Αγίου Νεκταρίου. Αυτό μου έδωσε το έναυσμα να διαβάσω περισσότερα για αυτόν. Αν αφήσουμε στην άκρη την πίστη στην ύπαρξη μιας ανώτερης δύναμης, αναμφισβήτητα ο κατά κόσμον Νεκτάριος Κεφαλάς ήταν ένας άνθρωπος ταπεινός και χαρισματικός. Μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια και τις κακουχίες, δουλεύοντας από πολύ μικρή ηλικία κι έχοντας ένα κακοποιητικό αφεντικό.

Κατάφερε να μορφωθεί και προτού χειροτονηθεί εργάστηκε ως δάσκαλος στη Χίο. Αργότερα υπήρξε αριστούχος απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής Αθηνών. Αποδείχτηκε εξαιρετικός και στον προφορικό και τον γραπτό λόγο, αφήνοντας πίσω του δεκάδες βιβλία. Γήτευε τα πλήθη όταν κήρυττε κι αν και λάτρης του μοναχισμού, στο μεγαλύτερο μέρος του βίου του υπήρξε κοσμικός κι αρκετά επιδραστικός αφήνοντας το αποτύπωμά του απ’ όπου κι αν πέρασε, από τα πρώτα κιόλας βήματα του στην Αλεξάνδρεια ως γραμματέας του Πατριαρχείου αρχικά και μετέπειτα Μητροπολίτης Πενταπόλεως Λιβύης.

Ο απλός κόσμος στην Αλεξάνδρεια, μέχρι και αλλόθρησκοι, επιθυμούσε την άνοδο του Νεκτάριου στον πατριαρχικό θρόνο, λόγω της καλοσύνης και του φιλανθρωπικού έργου του. Η απόπομπή του από τον πνευματικό πατέρα του, τον Πατριάρχη Σωφρόνιο, ήταν προϊόν συκοφαντίας από άλλους ιερείς, οι οποίοι κατόρθωσαν με την κατηγορία της υποκίνησης ανατροπής να στρέψουν τον 90χρονο (!) Πατριάρχη εναντίον του (παρόλο που προοριζόταν αρχικά να τον διαδεχθεί). Ο ίδιος αποχώρησε παρά την προτροπή του ποιμνίου να μείνει και να διεκδικήσει αυτό που του αξίζει, καθώς δεν επιθυμούσε την πρόκληση αναταραχών.

Δεν επεδίωκε τον πλούτο και τα αξιώματα. Όσα λεφτά περνούσαν από τα χέρια του φρόντιζε να τα χρησιμοποιεί για να βοηθάει όσους είχαν ανάγκη. Και παρόλο που περιφρονούσε το χρήμα, υπήρξαν εύποροι που ουδέποτε τον περιφρόνησαν. Τουναντίον, τον βοήθησαν σε κρίσιμες καμπές της ζωή του, αναγνωρίζοντας την αξία του και την ταπεινότητά του. Βέβαια, μερίδα κληρικών πίστευαν ότι η τακτική λιτότητας και πενίας της Εκκλησίας που ακολουθούσε ο Νεκτάριος ως επίσκοπος θα επηρέαζε την οικονομική κατάσταση του Πατριαρχείου, θεωρώντας τον κατά συνέπεια εντελώς ακατάλληλο για τον πατριαρχικό θρόνο. Ο ίδιος βέβαια δήλωνε ανακουφισμένος επειδή δεν διαδέχθηκε τον Σωφρόνιο μετά τον θάνατό του, επειδή είχε κατανοήσει πως τα υψηλά αξιώματα διαφθείρουν και τυφλώνουν.

Τι δίδαξε; Την αγάπη (ακόμα και προς τους εχθρούς του) και την αυταπάρνηση. Ως διευθυντής στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή, όταν μαθητές ήρθαν στα χέρια, ο ίδιος αντί να τους τιμωρήσει, αυτοτιμωρήθηκε με ασιτία τριών ημερών, θεωρώντας τον εαυτό του υπαίτιο επειδή δε μπόρεσαν να κατανοήσουν τις διδαχές του. Υπήρξαν φορές που αγόρευσε ξυπόλητος στους μαθητές επειδή είχε νωρίτερα δώσει σε κάποιον φτωχό τα παπούτσια του. Όταν διαπληκτίστηκαν οι επιστάτες το ποιος ήταν υπεύθυνος καθαριότητας των αποχωρητηρίων, καθάρισε ο ίδιος τις τουαλέτες.

Με τι ήρθε αντιμέτωπος;

- Με την προδοσία. Ο ίδιος ο πνευματικός του πατέρας, ο Πατριάρχης, τον πούλησε και τον απέπεμψε χωρίς καν να του ζητήσει εξηγήσεις, υποκύπτοντας άκριτα στα όσα του μετέφεραν αρχιερείς οι οποίοι εχθρεύονταν τον Νεκτάριο και τον έβλεπαν ανταγωνιστικά.

- Με τη ματαιοδοξία. Αυτός είχε σαν προτεραιότητα το ποιμαντικό και το φιλανθρωπικό έργο, όταν άλλοι ιερείς ήθελαν τα αξιώματα και τα πλούτη. Κι επειδή ήταν άξιος, τον έβλεπαν σαν απειλή. Ακόμα και ο 90χρονος Πατριάρχης, που φοβήθηκε μήπως του πάρει τον θρόνο πριν τον θάνατό του.

- Με τη συκοφαντία. Ακόμα και μετά τη φυγή του από την Αλεξάνδρεια και την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Πατριάρχης Σωφρόνιος συνέχισε να τον δυσφημεί και να τον διαπομπεύει με επιστολές του, γεγονός που καθιστούσε αδύνατη μέχρι και την πρόσληψή του ως απλός ιερέας. Για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είχε χρήματα να τραφεί και να πληρώσει ενοίκιο. Μητέρα μοναχής στο μοναστήρι που ίδρυσε στην Αίγινα τον κατηγόρησε πως είχε σχέση με την κόρη της, γεγονός που προκάλεσε μέχρι και την παρέμβαση της Εισαγγελίας Αθηνών. Ο Μητροπολίτης Αθηνών Θεόκλητος, παρόλο που είχε δεσμευθεί αρχικά πως θα αναγνωρίσει το μοναστήρι, υπέκυψε σε όλες τις διαβολές εις βάρος του Νεκταρίου και ουδέποτε το αναγνώρισε.

- Με τον φθόνο. Επειδή ήταν χαρισματικός, πιο ταπεινός από πολλούς αρχιερείς και δεν επεδίωκε την οικονομική εκμετάλλευση των πιστών, τον φθονούσαν και με κάθε ευκαιρία είτε τον διέβαλαν είτε του έβαζαν εμπόδια. Σε ολόκληρη τη ζωή του.

Παρόλο που θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου «αιρετικό» κι ενίοτε αντιμετωπίζω με μεγάλη επιφύλαξη τη συνήθεια της Εκκλησίας να αναγορεύει διαρκώς νέους αγίους, στο ερώτημα «ποιος άνθρωπος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί άγιος;», θα απαντήσω χωρίς 2η σκέψη «κάποιος σαν τον Νεκτάριο».