Ο κινηματογραφικός Καποδίστριας

Ο «Καποδίστριας» είναι μια ταινία που διεγείρει το θυμικό της πλειοψηφίας των θεατών, παρά τις σκηνοθετικές εμμονές, ορισμένες μέτριες ερμηνείες και τη μυθιστορηματική διασκευή ορισμένων πτυχών του βίου του.

Για ορισμένους, είναι απλά άλλη μια κακή ελληνική ταινία. Για αρκετούς άλλους, είναι ο μοναδικός τρόπος να βιώσουν οπτικοακουστικά το πάθος ενός ορθολογιστή διπλωμάτη, που αναγκάστηκε να γίνει αδέκαστος με τους αντιπάλους του, καθώς καλείτο να φτιάξει πηλό από τις στάχτες για να οικοδομηθεί η νέα Ελλάδα, τη στιγμή που ισχυροί συμπατριώτες του είχαν ως γνώμονα μόνο το ίδιον όφελος.

Μοιραία, κάποιοι σύγχρονοί του θα αντιδρούσαν σθεναρά στην προσπάθειά του, καθώς ξεβολεύονταν ένεκα της θεμελίωσης μια ισχυρής κεντρικής εξουσίας με φοροεισπρακτικό μηχανισμό και δημόσια περιουσία. Χάρη σε αυτόν, με γοργό ρυθμό μπήκαν οι βάσεις για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κρατικής οντότητας, με προσπάθεια ταυτόχρονης αποκοπής από τον ομφάλιο λώρο της ασιατικής αυτοκρατορίας που την είχε καταπιεί για αιώνες και τη διαρκή δανειακή εξάρτηση από τους Συμμάχους.

Ο Έλληνας κυβερνήτης κέρδισε την αθανασία όχι μόνο λόγω των πολιτικών επιτευγμάτων και του τραγικού τέλους του, αλλά και λόγω της ταπεινοφροσύνης του απέναντι σε όσους είχαν ανάγκη την προστασία του (φτωχοί και ορφανά) και μόνο η κρατική αρωγή μπορούσε να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής τους.

Ήταν ο αμισθί θεμελιωτής του ελληνικού κράτους, για το οποίο εξασφάλισε διπλάσια έκταση παρά τις αρχικές αντιρρήσεις των Ευρωπαίων (ειδικά των Άγγλων), Προηγευμένως, ως Υπουργός Εξωυτερικών του Τσάρου, είχε σώσει τη μεταναπολεόντεια Γαλλία από τον διαμελισμό κι είχε λύσει ένα σημαντικό πολιτειακό ζήτημα της Ελβετίας με ένα υπόμνημά του, διασφαλίζοντας την ανεξαρτησίας της.

Αυτόν τον άνθρωπο είδαμε επί της οθόνης, με αρκετές ιστορικές λεπτομέρειες που παραμένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό να αποτυπώνονται, παρά τις όποιες αστοχίες. Η εικόνα του Αντώνη Μυριάγκου θα μας μείνει χαραγμένη στο μυαλό, γιατί τον ενσάρκωσε υποδειγματικά, είτε αγαπήσαμε, είτε μισήσαμε αυτή την ταινία.

Προσωπικά, παρά τις σαφώς υψηλότερες προσδοκίες μου για το τελικό αποτέλεσμα κυρίως σε επίπεδο σεναρίου και στησίματος συγκεκριμένων σκηνών (σχέση με Ρωξάνδρα, εμπλοκή με Φιλική Εταιρεία, αποτύπωση Παναγίας, αχρείαστη περσόνα Νικόδημου, παραχώρηση εκτελεστικής εξουσίας από Βουλή, δολοφονία), καθώς και την ενόχληση μου για τη δημόσια γκρίνια του σκηνοθέτη ένεκα έλλειψης κρατικής χρηματοδότησης, θα συνοψίσω την εντύπωση που μου δημιουργήθηκε σε μια παράφραση του περίφημου ρητού του Βολταίρου:

Ακόμα κι αν δε μπορούσε να γυρίσει ο Σμαραγδής μια εξαιρετική ταινία για τον Καποδίστρια, έπρεπε να γυριστεί μια ταινία για τον Καποδίστρια.

ΥΓ: Ο Σμαραγδής αδίκησε τη δουλειά που έκανε σε όλη την ταινία, συγκεντρώνοντας τις περισσότερες αδυναμίες στα τελευταία 5 λεπτά. Ο χαρακτήρας του Νικόδημου δεν έπρεπε καν να υπάρχει, για να απαλλαγούμε από την ηλίθια αφήγηση του και την απράδεκτη ξεμαλλιασμένη περούκα του. Πιστός ακόλουθος του Καποδίστρια ήταν ο μονόχειρας σωματοφύλακάς του Γεώργιος Κοζώνης, ο οποίος είναι άφαντος και στη σκηνή της δολοφονίας. Με τη Ρωξάνδρα είχαν χωρίσει από το 1814. Μετά τη δολοφονία, μπορούσε να φτάνει μια επιστολή στα χέρια της με την είδηση του θανάτου και αυτή να καταρρέει. Να καταρρέει όμως, να γίνεται κομμάτια κι ας έχουν χωρίσει, όχι να κάνει πως καταρρέει... Αν ήθελε να βάλει την Παναγία στην ταινία, έπρεπε να το κάνει με ευφυή τρόπο, όπως είχε κανει ο Γιανναρης στον Δεκαπενταύγουστο. Π.χ. μπορούσε να εμφανίζεται στον ύπνο και να του λεει τι τον περιμένει (π.χ. Ιωάννη, θα σηκώσεις στην πλάτη σου τις αμαρτίες τους και θα σε κάνουν να ματώσεις, σαν τον Υιό μου) ή να έρχεται να παραλαμβάνει την ψυχή του μετά τη δολοφονία του και να κοιτάζουν μαζί το πτώμα του, χωρίς να υπάρχουν εκεί οι random μαυροφορεμένες θείτσες, αλλά διάφοροι περαστικοί. Η ταινία έπρεπε να τελειώσει με έναν συγκλονιστικό επικήδειο και μετά να εμφανιστεί ένα κείμενο πριν τους τιτλους τέλους, που να λεει συνοπτικά όσα έκανε (νομισμα, ορφανοτροφεία, τακτικός στρατός, ίδρυση Ευελπίδων, χωροταξικός σχεδιασμός πόλεων, η τελική συνοριογραμμή που επικυρώθηκε μετά τον θάνατό του). Αν έβρισκε έναν καλό ηθοποιό να εκφωνήσει έναν συγκλονιστικό επικήδειο, θα έφευγε από κάθε προβολή η μισή αίθουσα κλαίγοντας. Κρίμα... Αυτή ήταν μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία, γιατί η υπόλοιπη ταινία είναι καλή, έχει ρυθμό...